De wintertuin. Een Duitse familie in de lange twintigste eeuw

 

Konst Wintertuin 6 vrAmsterdam, Uitgeverij Balans, 2018

De twintigste eeuw was lang en verliep in Duitsland uitgesproken turbulent. Oorlogen, revoluties, crises en dictaturen wisselden elkaar af. Mensen vervielen in diepe armoede, raakten moreel gecorrumpeerd, of kwamen zomaar en zinloos om het leven.

De Saksische Hilde Grunewald, dochter van een gymnasiumleraar, zag alles: ze werd op een haar na honderd jaar oud. Geboren in de Keizertijd, gevormd door de Eerste Wereldoorlog, de Weimar-republiek, de nazidictatuur, de Tweede Wereldoorlog, het DDR-tijdperk en de val van de Muur in 1989. Zelfs het eerste decennium van het herenigde Duitsland maakte Hilde nog mee.

Haar lot, en dat van haar ouders, kinderen en kleinkinderen, weerspiegelt de Duitse geschiedenis. Van landarbeiders en dagloners klommen ze op tot fabrieksdirecteur, slotvoogdes en bankmanager. Maar algauw bevonden ze zich als soldaat op de slagvelden, in de vuurzee van het bombardement op Dresden, in een voor de helft geconfisqueerd appartement in het communistische Oost-Duitsland. En uiteindelijk tussen de feestende menigte aan de Brandenburger Tor toen Berlijn opnieuw één stad werd.

Op basis van uniek archiefmateriaal beschreef Jan Konst het bewogen levensverhaal van Hilde en haar familie. Het resultaat is een even indringend als onvergetelijk portret van Duitsland in de lange twintigste eeuw.

Adriaan van Dis: Jan Konst dook in de archiefkasten van zijn Duitse schoonfamilie en portretteerde met een bewonderenswaardig inlevingsvermogen vier generaties gevormd door Keizerrijk, Weimar, nazidictators, DDR, Wende en Berlijnse Republiek. Het kleine leven tegen de achtergrond van de grote geschiedenis. Helder beschreven, beeldend en zo menselijk dat je ons buurland beslist van nabij leert kennen.Een prachtig boek! Weer een vooroordeel minder.

Tommy Wieringa: De wintertuin is een grootse familiekroniek tegen de achtergrond van de veelbewogen Duitse geschiedenis, met meesterhand geschreven.

PRESSESTIMMEN

… een spectaculair verhaal over een Duitse familie van ongeveer 1880 tot nu … De wintertuin is een onderzoek naar de manier hoe je het best kunt vertellen over ‘gewone’ Duitsers die hoe dan ook onnoemelijk veel leed hebben veroorzaakt en daarvoor zwaar werden gestraft. Konsts oplossing voor dit probleem: je eigen ambivalente gevoelens niet verhullen. Als schrijver open kaart spelen. En dat werkt. Wie De Wintertuin leest, beseft dat er op de vraag hoe ‘het allemaal mogelijk was’ heel veel verschillende antwoorden bestaan. / Monica Soeting in Trouw (21. April 2018)

Elke gewone Duitse familie is getekend door de lange twintigste eeuw. Die zorgde zowel voor vernietiging, vernedering en verarming, als ook voor rampspoed, en soms rijkdom. De Nederlandse literatuurwetenschapper Jan Konst schreef het relaas van zijn Saksische schoonfamilie in een prachtig familie-epos op. / Rob Savelberg in De Telegraaf (17. Mai 2018)

Over die Duitse schoonfamilie, en hoe die zich vier generaties lang in de roerige twintigste eeuw heeft staande gehouden, schreef Konst een boeiend boek. … Het toont mensen die in tijden van onstuimige politieke ontwikkelingen proberen een min of meer normaal leven te leiden. / Juurd Eijsvogel in NRC Handelsblad (12. April 2018)

… [Konsts] schoonfamilie is symbolisch in een geschiedenis van Duitsland, waarin na het Bildungsbürgertum (de plattelandsjongen die professor wordt) het Wirtschaftsbürgertum (een volgende generatie drijft een grote fabriek) opkomt, om, net als de adel, door crisis, fascisme en communisme weer ten onder te gaan / John Jansen van Galen in Het Parool (5. Mai 2018)