De wintertuin. Een Duitse familie in de lange twintigste eeuw

Konst Wintertuin 6 vrAmsterdam, Uitgeverij Balans, 2018

De twintigste eeuw was lang en verliep in Duitsland uitgesproken turbulent. Oorlogen, revoluties, crises en dictaturen wisselden elkaar af. Mensen vervielen in diepe armoede, raakten moreel gecorrumpeerd, of kwamen zomaar en zinloos om het leven.

De Saksische Hilde Grunewald, dochter van een gymnasiumleraar, zag alles: ze werd op een haar na honderd jaar oud. Geboren in de Keizertijd, gevormd door de Eerste Wereldoorlog, de Weimar-republiek, de nazidictatuur, de Tweede Wereldoorlog, het DDR-tijdperk en de val van de Muur in 1989. Zelfs het eerste decennium van het herenigde Duitsland maakte Hilde nog mee.

Haar lot, en dat van haar ouders, kinderen en kleinkinderen, weerspiegelt de Duitse geschiedenis. Van landarbeiders en dagloners klommen ze op tot fabrieksdirecteur, slotvoogdes en bankmanager. Maar algauw bevonden ze zich als soldaat op de slagvelden, in de vuurzee van het bombardement op Dresden, in een voor de helft geconfisqueerd appartement in het communistische Oost-Duitsland. En uiteindelijk tussen de feestende menigte aan de Brandenburger Tor toen Berlijn opnieuw één stad werd.

hfst 2Katern I - 11hfst 3Katern 3 - 40

Op basis van uniek archiefmateriaal beschreef Jan Konst het bewogen levensverhaal  van Hilde en haar familie. Het resultaat is een even indringend als onvergetelijk portret van Duitsland in de lange twintigste eeuw.

 

Achterkant

Adriaan van Dis: Jan Konst dook in de archiefkasten van zijn Duitse schoonfamilie en portretteerde met een bewonderenswaardig inlevingsvermogen vier generaties gevormd door Keizerrijk, Weimar, nazidictators, DDR, Wende en Berlijnse Republiek. Het kleine leven tegen de achtergrond van de grote geschiedenis. Helder beschreven, beeldend en zo menselijk dat je ons buurland beslist van nabij leert kennen. Een prachtig boek! Weer een vooroordeel minder.

Tommy Wieringa: De wintertuin is een grootse familiekroniek tegen de achtergrond van de veelbewogen Duitse geschiedenis, met meesterhand geschreven.

„En welke grote politieke ontwikkelingen hadden zich in mijn leven voorgedaan? De autovrije zondag. De demonstraties tegen de kernraketten. En de invoering van de euro. Dat waren de gebeurtenissen die direct invloed hadden op mijn leven. Als ik dat vergelijk met mijn schoonfamilie, waar ik hier deel van ben geworden….“ – Interview mit Juurd Eijsvogel in NRC-Handelsblad, 12. April 2018 (Gesamttext hier)

 

PRESSESTIMMEN

… een spectaculair verhaal over een Duitse familie van ongeveer 1880 tot nu … De wintertuin is een onderzoek naar de manier hoe je het best kunt vertellen over ‘gewone’ Duitsers die hoe dan ook onnoemelijk veel leed hebben veroorzaakt en daarvoor zwaar werden gestraft. Konsts oplossing voor dit probleem: je eigen ambivalente gevoelens niet verhullen. Als schrijver open kaart spelen. En dat werkt. Wie De Wintertuin leest, beseft dat er op de vraag hoe ‘het allemaal mogelijk was’ heel veel verschillende antwoorden bestaan. / Monica Soeting in Trouw, 21. April 2018 (Gesamttext hier)

volkskrant-1.jpg

Literaire non-fictie op haar best / De Volkskrant, 26. Mei 2018 (Gesamttext hier)

Telegraaf
Elke gewone Duitse familie is getekend door de lange twintigste eeuw. Die zorgde zowel voor vernietiging, vernedering en verarming, als ook voor rampspoed, en soms rijkdom. De Nederlandse literatuurwetenschapper Jan Konst schreef het relaas van zijn Saksische schoonfamilie in een prachtig familie-epos op. / Rob Savelberg in De Telegraaf, 17. Mai 2018 (Gesamttext hier)

volkskrant-2.jpg

Soms laat Konst de lezers ook delen in zijn verbazing. Bijvoorbeeld over de biografie van Brigitte, die genoeg historische gebeurtenissen van heel dichtbij meemaakte om aanspraak te kunnen maken op de eretitel ‘Forrest Gump van de DDR’. / Sterre Lindhout in De Volkskrant, 26. Mai 2018 (Gesamttext hier)

 

NRC 2
Over die Duitse schoonfamilie, en hoe die zich vier generaties lang in de roerige twintigste eeuw heeft staande gehouden, schreef Konst een boeiend boek. … Het toont mensen die in tijden van onstuimige politieke ontwikkelingen proberen een min of meer normaal leven te leiden. / Juurd Eijsvogel in NRC Handelsblad, 12. April 2018 (Gesamttext hier)

 

[Konsts] schoonfamilie is symbolisch in een geschiedenis van Duitsland, waarin na het Bildungsbürgertum (de plattelandsjongen die professor wordt) het Wirtschaftsbürgertum (een volgende generatie drijft een grote fabriek) opkomt, om, net als de adel, door crisis, fascisme en communisme weer ten onder te gaan / John Jansen van Galen in Het Parool, 5. Mai 2018 (Gesamttext hier)

Deze literaire non-fictie klopt met gemak de fictie. / Karl Drabbe in Doorbraak, 16. Juni 2018 (Gesamttext hier)

Er is iets opvallends gaande in de wereld van de letterkundige neerlandistiek. In razend tempo verschijnen er boeken waarvan je niet zou vermoeden dat ze zijn geschreven door hoogleraren letterkunde als dat niet op de achterkant stond. / Johan Oosterman in Neder-L (Gesamttext hier)

De Wintertuin is een indrukwekkend boek. De beschrijving van het leven van gewone burgers geeft ons een goede inkijk in de dagelijkse realiteit van die tijd. De hoofdrolspelers zijn eenvoudige mensen die geen politieke ambitie hadden, maar die door de omstandigheden gedwongen waren om zich te conformeren, om te buigen en het lot te ondergaan. Al leidde hun meegaandheid tot hun eigen dramatische ondergang. Het boek van Konst vormt dan ook een waarschuwing voor de komende generaties. / Dirk Verhofstadt in Liberales, 31. Mai 2018 (Gesamttext hier)

Katern I - 6Katern I - 7Katern I - 13Katern I - 10Katern 2 - 30

Keizerrijk, Weimar, twee wereldoorlogen, twee dictaturen, Duitse deling en hereniging, waarbij de lotgevallen na 1945 extra boeien omdat de kroniek dan in de DDR wordt geschreven. Zo banen acht hoofdpersonen hun ‘eigen kleine pad door het struikgewas van het leven’. Konst schrijft helder, met veel inlevingsvermogen, en oordeelt niet. / Maarten van Bracht in VPRO Boeken, 29. Mai 2018 (Gesamttext hier)

 

STIMMEN VON LESERINNEN UND LESERN

Na de neutrale titel ontvouwt zich een, in sprankelend Nederlands geschreven, geschiedenis van enkele Oost-Duitse families levend onder verschillende regimes. Boeiend en uiterst leerzaam. / Piet van Genderen auf GoodReads (26. Mai 2018)

Prachtig verhaal over 100 jaar familigeschiedenis. Omdat ik zelf uit Duitsland en de vroegere DDR kom ervaar ik het boek als een stuk van mijn eigen leven. Een bijzonder compliment aan de auteur over het goede research om de details van het leven toen authentiek te beschrijven. Niet een keer heb ik moeten zeggen hier klopt iets niet. / Uschi55 auf Bol.com (22. Mai 2018)