De wintertuin. Een Duitse familie in de lange twintigste eeuw

Konst Wintertuin 6 vrAmsterdam, Uitgeverij Balans, 2018
ISBN 978 94 600 3811 2

 

De twintigste eeuw was lang en verliep in Duitsland uitgesproken turbulent. Oorlogen, revoluties, crises en dictaturen wisselden elkaar af. Mensen vervielen in diepe armoede, raakten moreel gecorrumpeerd, of kwamen zomaar en zinloos om het leven.

De Saksische Hilde Grunewald, dochter van een gymnasiumleraar, zag alles: ze werd op een haar na honderd jaar oud. Geboren in de Keizertijd, gevormd door de Eerste Wereldoorlog, de Weimar-republiek, de nazidictatuur, de Tweede Wereldoorlog, het DDR-tijdperk en de val van de Muur in 1989. Zelfs het eerste decennium van het herenigde Duitsland maakte Hilde nog mee.

Haar lot, en dat van haar ouders, kinderen en kleinkinderen, weerspiegelt de Duitse geschiedenis. Van landarbeiders en dagloners klommen ze op tot fabrieksdirecteur, slotvoogdes en bankmanager. Maar algauw bevonden ze zich als soldaat op de slagvelden, in de vuurzee van het bombardement op Dresden, in een voor de helft geconfisqueerd appartement in het communistische Oost-Duitsland. En uiteindelijk tussen de feestende menigte aan de Brandenburger Tor toen Berlijn opnieuw één stad werd.

Op basis van uniek archiefmateriaal beschreef Jan Konst het bewogen levensverhaal van Hilde en haar familie. Het resultaat is een even indringend als onvergetelijk portret van Duitsland in de lange twintigste eeuw.

Vlag GB The Winter Garden. A German Family in the Long Twentieth Century

hfst 2  Katern I - 11  hfst 3  Katern 3 - 40


Het is een familie zoals er zovele bestaan. Geen familie in ieder geval waarvan je de leden in geschiedenisboeken tegenkomt. Onder Hildes bloedverwanten zoek je tevergeefs naar politici, schrijvers of kunstenaars. Een doorsneefamilie. Maar juist dát is fascinerend.
| De Wintertuin, S. 8

 

Achterkant

Adriaan van Dis: Jan Konst dook in de archiefkasten van zijn Duitse schoonfamilie en portretteerde met een bewonderenswaardig inlevingsvermogen vier generaties gevormd door Keizerrijk, Weimar, nazidictators, DDR, Wende en Berlijnse Republiek. Het kleine leven tegen de achtergrond van de grote geschiedenis. Helder beschreven, beeldend en zo menselijk dat je ons buurland beslist van nabij leert kennen. Een prachtig boek! Weer een vooroordeel minder.

Tommy Wieringa: De wintertuin is een grootse familiekroniek tegen de achtergrond van de veelbewogen Duitse geschiedenis, met meesterhand geschreven.

 

INTERVIEWS

Sterre Lindhout, „Wie ben ik om te oordelen?“ | De Volkskrant, 26. Mai 2018
Ik heb tegen mezelf gezegd: mensen hebben het recht geen verzetsheld te zijn. Wat had ik zelf gedaan als ik in de omstandigheden had geleefd waarin zij leefden?

Hellmuth Kriegstagebuch

Hellmuths Kriegstagebuch (1941)

 

Rob Savelberg, „Eeuw van mijn schoonvader.“ | De Telegraaf, 17. Mai 2018
In 1945 werd de helft van de woning van mijn schoonfamilie in Meißen geconfisqueerd. Want er kwamen zo’n veertien miljoen vluchtelingen westwaarts, uit het huidige Polen. Er was niks te eten, geen werk, alles was kapot.

 

 

 

Juurd Eijsvogel, „Het is zo makkelijk mensen achteraf te veroordelen.“ | NRC Handelsblad, 12. April 2018
En welke grote politieke ontwikkelingen hadden zich in mijn leven voorgedaan? De autovrije zondag. De demonstraties tegen de kernraketten. En de invoering van de euro. Dat waren de gebeurtenissen die direct invloed hadden op mijn leven. Als ik dat vergelijk met mijn schoonfamilie, waar ik hier deel van ben geworden….

Opmaak 1

 

Radio

Radiointerview mit Margriet Vroomans
NPO Radio 4 – De ochtend van vier

RadioRadiointerview mit Frits Spits
NPO Radio 1 – De Taalstaat

    

In het Vlaamse Aalter wacht Hellmuth een vriendelijk onthaal. Hij wordt ondergebracht bij de gepensioneerde fabrikant Vandendamme en diens jonge vrouw. ‚Het was,‘ mijmert hij, ‚alsof ik familie was.‘ Zelfs de namen van de twee dochtertjes duiken in het verslag op: Francine en Rosine.‘ (De wintertuin, p. 129) Over het verblijf van Hellmuth in Aalter tijdens de maanden augustus – november 1940 schreef Peter Laroy in het tijdschrift Erfgoed Aalter, (jaargang 2019, nummer 1, p. 20-24) het artikel ‚Herinneringen van een Duitse soldaat in Aalter.‘

 

Konst Wintertuin 6 vr

LESEPROBEN:
* Krassen en krasjes
* Een openluchtgevangenis

 

 

PRESSESTIMMEN

… een spectaculair verhaal over een Duitse familie van ongeveer 1880 tot nu … De wintertuin is een onderzoek naar de manier hoe je het best kunt vertellen over ‘gewone’ Duitsers die hoe dan ook onnoemelijk veel leed hebben veroorzaakt en daarvoor zwaar werden gestraft. Konsts oplossing voor dit probleem: je eigen ambivalente gevoelens niet verhullen. Als schrijver open kaart spelen. En dat werkt. Wie De Wintertuin leest, beseft dat er op de vraag hoe ‘het allemaal mogelijk was’ heel veel verschillende antwoorden bestaan. | Monica Soeting | Trouw, 21. April 2018.

Het boek is in één woord prachtig. Een familiegeschiedenis tegen de achtergrond van de bewogen Duitse geschiedenis. En het is ook nog een keer enorm goed geschreven. | René Zeeman | Reformatorisch Dagblad, 10. September 2018.

Konst Wintertuin 6 vr

 

Wie is verwend met vrijheid en welvaart gelooft makkelijk dat je regisseur kunt zijn van je eigen leven. De wintertuin laat zich lezen als een remedie tegen die modieuze opvatting. Bovendien is het boek een oefening in niet oordelen. | Ingrid Bosman | De Leesclub van Alles, 29. August 2018.

Schetsen de levensverhalen van de Grunewalds fraai de tragische teloorgang van de Bildungsbürger, het boek is op z’n sterkst als het de familie volgt in de DDR-jaren: een hoopvol begin, een cynische machinestaat op het einde. | Knack, 18. Dezember 2018

Deze literaire non-fictie klopt met gemak de fictie. | Karl Drabbe | Doorbraak, 16. Juni 2018.

Boek van de week: Literaire non-fictie op haar best | De Volkskrant, 26. Mai 2018

Goethe-Institut Amsterdam - 18 april 2018

 

Buchpräsentation
Goethe-Institut Amsterdam
Moderation: Sophie Derkzen
18. April 2018, 20.00 Uhr

 

Konsts schoonfamilie is symbolisch in een geschiedenis van Duitsland, waarin na het Bildungsbürgertum (de plattelandsjongen die professor wordt) het Wirtschaftsbürgertum (een volgende generatie drijft een grote fabriek) opkomt, om, net als de adel, door crisis, fascisme en communisme weer ten onder te gaan | John Jansen van Galen | Het Parool, 5. Mai 2018.

Boeiend, verbazingwekkend, ontroerend vaak ook, dit leven van de kleine man tegen de achtergrond van het tromgeroffel van de grote wereld. Wie zo menselijk geschiedenis schrijft beschikt over een bewonderenswaardig vermogen de voorbije eeuw te laten leven. | Marianne Janssen | LeesKost, 1. August 2018.

Hedwig Fotoalbum

Hedwigs Fotoalbum (ca. 1890)

 

De Wintertuin is een indrukwekkend boek. De beschrijving van het leven van gewone burgers geeft ons een goede inkijk in de dagelijkse realiteit van die tijd. De hoofdrolspelers zijn eenvoudige mensen die geen politieke ambitie hadden, maar die door de omstandigheden gedwongen waren om zich te conformeren, om te buigen en het lot te ondergaan. Al leidde hun meegaandheid tot hun eigen dramatische ondergang. Het boek van Konst vormt dan ook een waarschuwing voor de komende generaties. | Dirk Verhofstadt | Liberales, 31 Mai 2018.

 

 

Katern I - 6  Katern I - 7  Katern I - 13  Katern I - 10  Katern 2 - 30

 

In de beschrijving van die vier generaties weet Konst een mooi evenwicht aan te brengen tussen de persoonlijke lotgevallen van de familieleden en de maatschappelijke ontwikkelingen waarmee zij te maken kregen. Vooral die laatste behandelt hij heel geserreerd, hij geeft precies voldoende informatie om te kunnen laten zien welke invloed die hebben gehad op het dagelijkse leven van de familieleden. Dat is knap gedaan, vooral omdat veel kennis over het Duitsland van de twintigste eeuw algemeen bekend is. | Vic Veldheer | Literair Nederland, 24. September 2018.

 

 

Keizerrijk, Weimar, twee wereldoorlogen, twee dictaturen, Duitse deling en hereniging, waarbij de lotgevallen na 1945 extra boeien omdat de kroniek dan in de DDR wordt geschreven. Zo banen acht hoofdpersonen hun ‘eigen kleine pad door het struikgewas van het leven’. Konst schrijft helder, met veel inlevingsvermogen, en oordeelt niet. | Maarten van Bracht | VPRO Boeken, 29. Mai 2018.

Helder, beeldend en empatisch. | JKLEEST, 8. November 2019.

Door de personages af te zetten tegen alle gebeurtenissen in de twintigste eeuw in het voormalige Oost-Duitsland, krijg je een heel goed beeld van wat alle ellende met deze mensen deed. Hoe is hun karakter anders geworden bijvoorbeeld na de oorlog door wat ze allemaal hebben gezien en meegemaakt? Hoe heeft het hun kinderen gevormd? En beïnvloedt het hun leven nu nog steeds? | Erica Ganzevles | Boekenbijlage.nl, 28. August 2018.

 

Omslag Wintertuin - Foto

 

 

STIMMEN VON LESERINNEN UND LESERN

Na de neutrale titel ontvouwt zich een, in sprankelend Nederlands geschreven, geschiedenis van enkele Oost-Duitse families levend onder verschillende regimes. Boeiend en uiterst leerzaam. | Piet van Genderen auf GoodReads (26. Mai 2018)

Duizenden verhalen zijn er te schrijven, elk over zijn familie en zijn voor- en tegenslagen in hun leven. Het is de kunst ze boeiend over te brengen naar de lezers. De schrijver is hier duidelijk in geslaagd. | Dirk auf Hebban (27. Oktober 2018)

Prachtig boek, goed geschreven én een stimulans om je verder in de geschiedenis van Duitsland te verdiepen! | Harry van Goor auf YouTube (November 2018)

Prachtig verhaal over 100 jaar familiegeschiedenis. Omdat ik zelf uit Duitsland en de vroegere DDR kom ervaar ik het boek als een stuk van mijn eigen leven. Een bijzonder compliment aan de auteur over het goede research om de details van het leven toen authentiek te beschrijven. Niet een keer heb ik moeten zeggen hier klopt iets niet. | Uschi55 auf Bol.com (22. Mai 2018)

 

Konst Wintertuin 6 vr